lunes, 30 de julio de 2012

Galicia no corazón

La Catedral desde la Alameda
Dudé si escribir sobre el día del Apóstol en este blog, que tiene cosas maravillosas del lugar donde vivo, y que gracias a compañeras que siempre se involucran para que nuestra historia no muera con el tiempo. Los recuerdos que llevan guardados en su memoria pero también en su corazón, recuerdos de una época que muchos no conocimos, al compartir sus recuerdos vamos sabiendo muchas cosas de unos tiempos que parecen muy lejanos. El progreso cambió esta bella villa marinera llamada Sada. Gracias a ellas por compartir con todos su memoria.

Después de pensarlo me dije: si Santiago es como la aldea más grande de Galicia, en su día grande también tiene que estar en este blog.

25 de julio, día del Apóstol Santiago, toda Galicia es una fiesta, es un día que no solo está en el corazón de las personas que tenemos la suerte habitar esta tierra tan bonita. Lo sé por todo lo que tengo en mis recuerdos. Es muy emotivo para todo el que nació en esta tierra, muchos emigrantes convierten este día en algo especial. Emigrantes a los que su destino llevó a otros países, hoy su morriña será más grande, y de una cosa estoy segura, nunca se olvidarán que hoy es el día del Apóstol.

Hoy más que nunca me pregunto, tantas personas cuánto darían por ver el lugar que dejaron, y cuántas veces soñaron volver a pisar el suelo que los vio nacer y que lo siguen llevando clavado en sus corazones, hasta el ultimo suspiro de su vida. Con orgullo llevan el nombre de Galicia por todo el mundo.

Por todo esto escribo algo sobre este día de la Patria en que tenemos la suerte de vivir, a pesar de los tiempos difíciles que estamos viviendo.

Me quedo con las imágenes que me deja una Santiago en fiestas, que es la aldea más grande de Galicia.

En su día grande muchas personas se acercaron para visitar la Catedral de Santiago
Muchos peregrinos llegaron en este día
La gaita no  puede faltar a la cita
Lo mejor la cara de alegría y satisfacion de llegar el día del Apostol, después de un largo camino
Todo preparado desde temprano
Muchas horas de espera para ver los fuegos artificiales
Los gigantes cabezudos por las calles del casco antiguo
En este dia tan especial sus calles tenían mucho ambiente de fiesta
La belleza de la catedral admirada por muchos turistas
La fachada con los fuegos preparados para la noche
Con esta imagen que es quitada desde la Alameda deseo que el Apóstol esté presente en cada rincón de Galicia

La Patria posiblemente es como una familia, solo sabemos su valor cuando la perdemos.

Como se puede decir a un hombre que tiene Patria cuando no tiene derecho a una pulgada de su suelo.

Ninguno ama a su Patria porque es grande sino porque es suya.

Stellamaris815, Sada, 25 de julio de 2012

sábado, 28 de julio de 2012

Antonio Sanjurjo Badía "Habilidades"

Sanjurjo Badía

Nació en Sada en 1837. De familia humilde y  numerosa. Eran 11 hermanos y su padre tenía un taller de fundición y relojería. En el taller Antonio aprende todos los trucos de la mecánica. Era inteligente y mañoso con una gran facilidad para la mecánica. Desde pequeño tenía gran interés por inventar. Solía decirle a sus amigos sadenses, que cuando fuera mayor quería ser inventor. Le apodaron "El Habilidades".

En donde hoy es la cafetería Rompeolas había un solar de la familia Sanjurjo Badía y al frente había un árbol que se conocía por el árbol de habilidades. En sus ramas, Sanjurjo Badía colgaba cosas que hacía o inventaba. Uno recordado era una serie de molinillos, pájaros y otros apararos de maderea y metal colgados en el árbol próximo al río, que se movían por la fuerza motriz del río.

A la izquierda el árbol de Habilidades

Emigró a Cuba a los 17 años. Parte del puerto de La Coruña en un viejo barco de vela. Llega a La Habana después de varias semanas de navegación. En Cuba crea una empresa de calderería con la cual tuvo éxito. Vuelve a España 5 años más tarde. A su regreso marcha a Vigo y allí crea un taller de fundición, que se llamaría "La Industriosa", y a sus puertas planta un olivo y un laurel, símbolos del trabajo y de la gloria. Años más tarde se construiría aquí la peimera máquina y caldera de vapor hecha en Galicia.

Una de las múltiples facetas de Sanjurjo Badía fue la de inventor. En agosto de 1898 se realizó en el puerto de Vigo, la prueba de un aparato que su autor llamó "boya submarina". El experimento consistió en una inmersión, flotación y navegación bajo el agua. En el interior viajaba Sanjurlo Badía, y el aparato aguantó una hora y media sumergido y luego varias de 45 minutos. El invento salió bien de la prueba.

En el año 1906 comienza una nueva actividad industrial. Adquiere una empresa de automóviles de transporte, renueva los viejos vehículos, los transforma del vapor a la bencina, adiestra personal para su manejo y dota aquellos vehículos de un sistema telefónico que les servía para comuniucarse con la central, en caso de avería. Los autobuses inauguraron la línea Santiago - Coruña pionera del transporte por carretera en Galicia. Con la línea de autobuses en marcha y la Industriosa haciendo toda clase de trabajos, en el año 1912 y en el mismo lugar donde había comenzado con su primer taller, crea un astillero dedicado a los barcos de pesca, que pronto se convierte en el segundo en importancia de la ría. En el terreno del progreso social, Sanjurjo Badía fue un precursor. Cuando aún no existísan sistemas de protección para los trabajadores, diseñó y puso en práctica, seguros sociales y subsidios de vejez y enfermedad. Avances sociales que en 1920 eran desconocidos. Implantó también la costumbre de pagar los sueldos los sábados, hasta entonces se pagaba los domingos, para obligar a los operarios a acudir ese día y limpiar las instalaciones.

Cuando Antonio Sanjurjo Badía falleció un día del año 1922, todos los talleres de la ciudad de Vigo pararon. La capilla ardiente se montó sobre una gran máquina en una de las naves de la fábrica. Su vida extraordinariamente fructífera, dejó en aquel Vigo en desarrollo, del primer tercio de siglo, una gran importancia. Isaac Peral inventor del submarino reconoció a Sanjurjo Badía como precursor del sumergible inventado por él años más tarde. En el callejero de la ciudad de Vigo hay una calle que lleva el nombre de Antonio Sanjurjo Badía. El Ayuntamiento de Sada lo nombró hijo Predilecto.

viernes, 27 de julio de 2012

Ricardo Flores, sempre en Sada (1903-2002)

Hace una década, el 24 de julio de 2002, fallecía en la Argentina el sadense Ricardo Flores. Coincidiendo con esta fecha, la Asociación Cultural Irmáns Suarez Picallo organizó una exposición biográfica y una mesa redonda con varias personas que lo conocieron y trataron en Buenos Aires. Con este motivo se editó un cuaderno, en donde se  traza un breve recorrido por las varias facetas de este hombre que desempeñó un importante papel entre la colectividad gallega de emigrantes. Así pués copio textualmente:


Ricardo Flores Pérez
Ricardo Flores Pérez nace en Sadadarriba, nas inmediacións da vila de Sada, un 1º de maio de 1903. Era un dos oito fillos dun fogar campesiño e mariñeiro. Con oito años comenza a ir a  escola, e algún tempo despois pasará a cursar estudios nocturnos para compatibilizalos co traballo. Desde neno, axudará nas tarefas do campo. e axiña comezará a traballar na forxa dun familiar.

Durante o seu servizo militar en Ferrol presenciou representacións de teatro galego. En Sada, estreará varias obras propias.O 31 de agosto de 1929 tomará o camiño da emigración. Facía o que a maioría dos veciños da súa idade, como el mesmo relataba: "En Fontán, todos os homes eran de cincuenta anos para arriba, e de vinte para abaixo. Os demás todos emigraban. Non había homes para ir o mar.

A adaptación a cidade porteña será difícil. Mais, ao pouco de chegar, integrarase nas organizacións da colectividade galega e comenzará a desenvolver unha intensa actividade cultural e política. A nivel profesional, Ricardo Flores procurará contonuar cun oficio similar ao de ferreiro, polo que se dedicará ao traballo do bronce.

Ao se establecer Ricardo Flores en Buenos Aires observará como en moitos galegos existía un rexeitamento da cultura e da lingua propias.En consecuencia, encamiñará as súas actividades a combater os preconceptos contra a lingua galega e a promover o seu uso. Ricardo empregará o teatro ou a música como medios de promoción da lingua. No ano 1934 escribirá un artigo dirixido a un rupo teatral formado en Sada exhortando aos seus compoñentes a representaren obras en galego.

Ao longo de toda a súa vida, Ricardo Flores mantivose fiel as súas ideas, que xiraban en torno á defensa de autogoberno para galicia, definíndose como nacionalista.Ao pouco de se instalar en Buenos Aires integrarase na Soiciedade Nazonalista Pondal, ocupando diversos cargos directivos.A sublevación militar de xullo de 1936 motivará a disolución da Pondal en 1938, na procura dee unificar ao galeguismo pa apoiar a República. Ricardo Flores rematará por se integrar na Irmandade Galega, creada por Castelao. Tamén  baixo o auspicio de Castelao participará na creación  do Centro Provincial Coruñés, do que será presidente nos anos 50. Ricardo Flores formará parte do Conselolo de Galiza, institución que agrupaba a varios diputados elixidos nas últimas eleccións democráticas, entre eles Ramón Suárez Picallo.


Ricardo Flores y Suárez Picallo-

Ricardo Flores foi, con Varela Buxán e Blanco Amor, o autor máis representado do teatro da emigración. A súa relación coa arte dramática iníciase na xuventude. En Sada crea a mediados dos anos 20 unha "Agrupación Artística". No Pabellón Moragra da vila estrearán as primeiras pezas da súa autoria. Xa emigrado na Arxentina, queimaría estas primeiras obras. Coa finalidade de eliminar os complexos culturais e lingüisticos dos galegos. En Buenos Aires estrearía as pezas Nai e filla (1932), Un ovo de dúas xemas (1938) e outras. Ademais crearía e dirixiría o grupo teatral Lugrís Freire, ligado ao Centro Coruñés.

A recopilación da lírica popular de Galicia constituíu unha das principais dedicacións de Ricardo Flores. Diferentes coleccións de cantigas foron editadas por el mesmo en caderrniños de forma artesanal que logo distribuía. Ricardo sería autor de diversas composicións poéticas, en gran parte tamén editadas por el. A súa poesía é de inspiración popular e, en moitos casos, está concebida conxuntamente con música tamén da súa autoría. Os textos en prosa completan a faceta literaria de Ricardo Flores. Baixo o epígrafe de "Contos de calquer rueiro" ten publicado varias narracións ambientadas na súa Sada natal e tiradas das lembranzas da súa  xuventude.

Ademais, Ricardo Flores exerceu o xornalismo en diferentes revistas e periódicos da colectividade galega de Buenos Aires. Numerosos artigos seus viron luz en A Fouce, Galicia, Patria Galega, etc. En paralelo ao seu quefacer na recollida de lírica popular, Ricardo tamén se interesou pola música. Compilaría multitude de melodías tradicionais para a súa interpretación por parte das entidades corais da colectividade. El mismo presidiu a Sociedade Coral Os Rumorosos -que contaba tamén con conxunto escénico-, formando parte do coro cantante. Ademais, será Ricardo autor de numerosas creacións musicais. Musicará tanto  os seus poemas de inspiración popular como os de corte social, centrados na defensa da lingua.

En recoñecemento á súa traxectoria, será nomeado fillo predilecto do Concello de Sada no ano 1981. Nos seus últimos anos non renunciaría a seguir participando nos actos da colectividade galega. Ricardo Flores falecería o 24 de xullo de 2002 en Buenos Aires, logo de cumprir os 99 anos.

Unha comida do Centro Provincial Coruñés de Buenos Aires no ano1957. No centro sentado, Ramón Suarez Picallo

Cantigas de Ricardo Flores.

miércoles, 25 de julio de 2012

Cementerio de Sada


En esta vista panorámica podemos ver el cementerio de Sada en el alto del campo, (una cerradura en forma de cuadrado) casi enfrente más abajo, vemos la escuela de Sada y sus contornos. En esta foto podemos ver el cambio de Sada, no había edificación ninguna, y como se aprecia no había carretera para el puerto, solo la carretera para Fontán y dirección Coruña por Mera.
  Las obras del Cementerio de Fiunchedo, fueron adjudicadas a D. Manuel Louzán Rodriguez, por la suma de 7.485 Ptas y fueron terminadas en Noviembre de 1908.
Antiguamente se enterraba alrededor de la Iglesia de Sada Darriba y se pagaba POR LAS SEPULTURAS, así que el Párroco de entonces D. Jerónimo Rey Martinez escribía asi en el año 1909.Desde el primero de Enero de este año, no se cobrarán los derechos de sepulturas en el atrio de la Iglesia, por inaugurarse el nuevo cementerio de Fiunchedo, costeado por la Diputación Provincial y el Ayuntamiento
El progreso fue tan impresionante, que el cementerio  de estar en solitario pasó a estar rodeado de chalés. Ya no vale decir descansan en paz.

martes, 24 de julio de 2012

8 aparellos de pesca

Playa de Morazón en plena pesca
Bou: era un aparello de arrastre cas autoridás da Mariña non deixaban traballas con íl, por sere unha raspeira, pois por onde pasaba, arrasaba tudo. Estaba consentido como patexeiro, era o aparello dos probes e, graceas a íl, houbo pan en moitos fogares. Dende a pedra das Anemas e por fóra da illa Pulgueira prá terra, tudo era verdello, tan medrado, como o trigo no mes de Maio. Nel, cobixaba tódolos peixiños que había na ría, chocos, calamares, salmonetes, linguados, fanacas e outras crases.

Cando os mariñeiros non podían sair a mares lonxes, sempre tiñan o verdello ó pé da porta, para despóis de moitos lances, pescar para sair do día.

Co bou, no inverno e na ensenada de Cirro, en Lorbé, téñense pescado milleiros de centolas nunha noite. Chegado o vrau, nas praias de Valdoviño, Cobas, Chanteiro e outras, carregábanse as embarcaciós de patexo (cangexo que servía para abonar as terras). Cada lancha arrimaba o seo costado catro ou seis carros con cainzos do país que, tirados por unha parexas de bois, facían chirriar os eixes dos carrros co peso que levaban.

Palangre: Encarnaban os anzols con chóco, parrocha ou xurelos,dende Ortegal a Fisterra, toda a “Costa da Morte”, ensenadas, furnas, pedra a pedra, conociánas os mariñeiros de Sada,que boas caladas de concríos teñen desembarcado no muro da Cruña.

Boliche: O mesmo có Bou, foi arredado do mar por sere aparello de arrastre.Poden falar dil as praias de Miño, Arnela, Morazón e outra; iste aparello,endenantes de largalo ,xa de vispra,había que gañar a “ posta”. Consistía en ire coa lancha á praia unde se queria dar o lance,levantar un remo e deixalo caer ó mesmo tempo berrando-!postaaa!- era a siñal ca “posta” estaba gañada,e xa ninguén podía pescar alí.

Ó outro día largar cabos á terra e alar do aparello, homes mulleres e nenos.Despois,ó raer,facíanse o reparto da cazola, que sería maís ou menos abundante asegún o que se pescase.

Nas praias onde houbera bañeiros,tamén istos metían mán ós cabos e tiraban dos aparellos.Algún calamar,salmonete ou lenguado levaban prá casa.

Prós bañeiros, cando o boliche estaba largo, era un espeutáculo que non deixaban de ver.

Xeito: É o aparello más probe, pois non facía mal a ninguén; armábanse de algunhas pezas que se xuntaban unhas a outras, antepor de largado, tendíase a todo ó longo no mar e cóte ó través da corrente, buscando a aguazón.Rede de frío endevre, cotada a dúas traias, a da pedreira ia do corcho, cun alto de cinco brazas. Na traia de corcho, repartíanse boias de dez en dez brazas as que servían para ter a rede aberta e non tocase no fondo cando o calado era moito.

Iste aparello tiña tres lances: o asexo,despóis da posta do Sol; o amanexo, antes de abrir o día. ia galga, cando Sol estaba alto.

Ó escurecer,saían pró mar os xeitos. Se facía vento, tódalas lanchiñas e botes izaban as súas velas;se estaba calma, armaban os remos, e bogando,buscaban ús e outros a maneira de largar sin empezer. Si se corría a soa de que en Coitelada andaba a sardilla, para aló ían todos; que se na praia de Miño, pois a largar dende Gandarío para fóra.

Xá de noite,cada embarcación ía por aceso ó seu farol e, de verdade,asomellaban as lanchiñas no mar ,un pobo en día de festa. Despoís de largalo o xeito, o peixe quedaba mallado e tiña o seo tringulís para sabere devagalo: non lle romper a cabeza nin lle abrir as agallas.Iste aparello tilla os seus nemigos; eran os delfís ias fouliñas;istos peixes, ó fitar as sardiñas malladas na rede,brincaban dispostas prá esmorgar.Foguetes e tumbos nas lanchas para facer fuxilos,mais por unde iles pasaban, levaban diante deles anacos grandes de rede.Facían moitos derramos nos aparellos.

Sada,Ares e Redes eran os dous portos unde había xeitos, cando todos saían ó mar,enchían a ría. Para enxoitar as redes,tiñan unhas cábrías que eran us paus de pino cravados na ribeira.

Os derramos nos aparellos,cando os buracos eran grandes,cosíanse con anacos dunha pezá vella.

Rapeta:O mesmo ca tarrafa e racú,son aparellosde cerco con traias e xaretas que cerra o saco pola pedreira,quedando ansí o peixe embolsado.

Istos eran os aparellos que, con fartura,enchían os pios das fábricas de conservas e salazós.O mesmo cercaban sardiña, parrocha, bocarte,xurel, xarda,lubina,calamar e todo o que se meta no saco,largaban os aparellos mesmo de noite que tamen polo día.De noite,ó arder as aguas,os mariñeiros coñecían a crase e cantidade de peixe que había, por onde iles pasaban.

Cunha choupada qur se dese, se había peixe,acendíase as aguas do mar intre que se aproveitaba para facer o lance. De día, o cerco facíase cando o mascato, aro,ou gueivota, dende o alto ceíbábanse o mar,alí atopábase o arreallo ou mansio.

A lancha da rapeta levaba dez ou doce homes,con cinco remos por banda, máis o do patrón.Dous eran os largadores,o da pedreira ia do corcho. O largador do cor cho,que ter forza,pois,ademáis de largar as traias do corcho, tiña que coller brazados de rede e ceibalos, candomáis lonxe do costado da lancha, moito millor.

Racú: máis cativo cá rapeta, e por iso largábase onde a rapeta non o podía facer.

Tarafa: Unha rapeta embarcada nun barco con caldeira de vapor, que mesmo traballada na ría que ía lonxe en percura de atopar o peixe. As tarrafas, buscaban os mansíos ou arreallos en lonxes mares.

Non tiñan falla de radar, nin outros trebellos eleutrónicos, para saber onde estaba o peixe, facendo o arreallo ou mansío.Son as fouliñas e delfís os que fan,escomenzan a dar voltas e máis voltas, hastra xuntar o peixe,mesmamente o que fai o cán do pastor para xuntar as ovellas, telas no pacedoiro ou levalas prós corrás; ansí fas as fouliñas e delfís,pra unha vez o peixe xunto, ir pouco e pouco zampando nel. Maís istos eran descobertos por outros animaliños que voando moi outo,xuntaban as ás, para deixarse cair no mar e ir comendo o que deixaban as fouliñas e delfís. Eran os mascatos, alcatrás e gueivotas.Istos famentos voadores eran os que, dende lonxe, se deixaban ollar polas tarrafas, as que botando carbón ó forno ia toda máquina, ían a onde estaba a arreallo, facendo fuxir as fouliñas e golfís para facer o cerco.

A Rapeta da braba: era coma o bou, pro con máis alto de perna e menoa copo,ou saco, e tamén a maia meirande.Largábase nas praias de moita rmpenta: Froixela, Palleiro. Santa Comba,.Pantín e outras. Tódolos mariñeiros tiñan que sere moi bos, pois unha pequena falta mariñeira, podía poñer en peigro a vida dos compañeiros. Pradar o cabo á terra, entraban na praia de popa,ciando e fitandoo golpedemar,Ó bricar o home á terra co chicote do cabo, bogan con toda a forzapra fóra,largando cabo e rede e volta outra vez prá praia. Alan polas dúas pernas faiase o cerco e a embalsar o que houbese no cópo; sargos, rodaballos,róbalos e robalizas.

Tramallos, betas,medio mundos, liñas, nasas e paxe,eran os aparellos que tiñan os mariñeiros de Sada.


Tal e como o escribiu Emilio Santos.